dementie

Onderzoek naar kwaliteit van leven bij verpleeghuisbewoners met dementie: verslechtering in ‘Iets om handen hebben’

WETENSCHAP - Mensen met dementie die in het verpleeghuis wonen. Hoe ontwikkelt hun kwaliteit van leven zich in twee jaar? Dat onderzocht specialist ouderengeneeskunde Anne van der Zon samen met onderzoekers van het Universitair Kennisnetwerk Ouderenzorg Nijmegen (UKON). De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in The American Journal of Geriatric Psychiatry. Resultaten in negen domeinen van kwaliteit van leven Het onderzoek richtte zich op de kwaliteit van leven in negen domeinen. De resultaten verschilden per domein. Bij de onderzochte groep verbeterde de kwaliteit van leven in een periode van twee jaar op de gebieden ‘Zorgrelatie’, ‘Negatief affect’, ‘Rusteloos gespannen gedrag’, ‘Positief zelfbeeld’, ‘Sociale isolatie’ en ‘Zich thuis voelen’. Tegelijkertijd was er een verslechtering bij de domeinen 'Positief affect’, ‘Sociale relaties’ en 'Iets om handen hebben'. Herkennen en handelen Het belang van het onderzoek is volgens Anne van der Zon herkennen en handelen. Herkennen op welke gebieden de kwaliteit van leven van mensen met dementie in het verpleeghuis achteruitgaat. Om vervolgens te kunnen handelen: manieren bedenken om de kwaliteit van leven op specifieke vlakken  te kunnen behouden en waar mogelijk zelfs te verbeteren. Extra aandacht voor 'Iets om handen hebben'? De grootste afname van kwaliteit van leven vond plaats in het domein ‘Iets om handen hebben’. Volgens de onderzoekers zijn hier meerdere verklaringen voor mogelijk. Mogelijk komt het doordat mensen door hun dementie in de loop van de tijd minder kunnen deelnemen aan activiteiten. Of misschien krijgen ze onvoldoende activiteiten aangeboden. Onvervulde behoefte: je nuttig voelen De verslechtering van het domein ‘Iets om handen’ kan volgens Anne van der Zon ook wijzen op een onvervulde behoefte: 'Uit ander onderzoek blijkt dat ‘je nuttig voelen’ een onderbelichte behoefte is bij mensen met dementie, die bijdraagt aan kwaliteit van leven. Mensen hebben een behoefte iets te betekenen voor anderen. Als je erover nadenkt, is dat heel logisch. Daar is nu mogelijk te weinig aandacht voor bij verpleeghuisbewoners met dementie. Dat zou ik graag nog een keer verder onderzoeken, als vervolg op dit onderzoek.' WAALBED-II studie De onderzoekers gebruikten data van de WAALBED-II studie, een cohortstudie van 290 mensen met dementie in negen verpleeghuizen. In een periode van twee jaar is elke zes maanden de Qualidem-schaal afgenomen om de kwaliteit van leven te meten. Met deze observationele schaal observeerden verzorgenden het gedrag van bewoners. Het volledige onderzoek is gepubliceerd in The American Journal of Geriatric Psychiatry. Meer weten? Meer weten over het onderzoek? Neem contact op met Anne van der Zon via LinkedIn of Twitter. Anne werkt bij De Waalboog in Nijmegen en is  ambassadeur van 'Ouderengeneeskunde. Het specialisme van nu!'meer...

Oude liefde roest niet

Een arts die eerder al in verpleeghuizen heeft gewerkt, loopt na jaren weer eens een dagje mee met aios ouderengeneeskunde Doede Veltman. Wat blijkt? Oude liefde roest niet! Verslag van een enerverende dag. 'In het verleden heb ik als arts gewerkt in verschillende verpleeghuizen. Destijds ben ik gestopt met het vak. Sindsdien werk ik met veel plezier in het onderwijs. Het gemis van het contact met de oudere patiënt is al die jaren wel regelmatig komen bovendrijven. De laatste tijd werd het steeds sterker. Ik begon er zelfs over te dromen. Op een gegeven ogenblik heb ik de knoop doorgehakt en heb ik me opgegeven voor een dag meelopen met een aios ouderengeneeskunde. Ik mocht een dag met Doede Veltman mee naar een verpleeghuis. Mooi en licht Op mijn fiets in de vroege ochtend op naar het verpleeghuis. Wat een mooi en licht gebouw! Even kennismaken en door naar de artsenkamer. Doorlezen van de rapportages en visite lopen op de dementie-afdeling. De patiënten herkennen Doede. Ze noemen hem ‘de reus’. Tijd voor een korte koffiepauze bij de patiënten aan tafel. Een man begint over zijn ervaringen in de oorlog met Japan te vertellen. We kunnen alleen maar luisteren naar zijn indrukwekkende verhaal. De patiënten willen nu toch ook wel weten wie ik ben. Hun conclusie is dat ik de assistente van Doede ben. Ik laat het maar zo. Delier Er is een patiënte met een indrukwekkend delier. Ze is haar gehoorapparaat kwijtgeraakt en dat maakt haar angstig. We gaan op zoek en vinden het gehoorapparaat uiteindelijk in een laatje met allemaal losse en verfrommelde papieren tissues en ongebruikt maandverband. Ze wordt hierdoor iets rustiger. Ze blijft aan haar rok draaien, knoopjes van haar bloes frummelen. Doede is lang met haar bezig. Er volgt een zorgvuldige anamnese en uitgebreid lichamelijk onderzoek. Op basis hiervan wordt een behandelplan opgesteld. Kort tevoren is al bloedonderzoek gedaan, zo blijkt. Toen is een lichte hypercalciëmie gevonden, op basis van een hyperparathyreoïdie. Hoe zat dat ook alweer? Ik begin met mijn oren te klapperen. Hypercalciëmie. Hoe zat dat ook al weer? Bijschildklieren, parathormoon, afbraak van bot, schiet het me door me heen. Moet ik dit allemaal weten? Doede stelt me gerust. Je moet als specialist ouderengeneeskunde veel weten, maar je kunt natuurlijk altijd een andere specialist raadplegen wanneer iets je pet te boven gaat. In dit geval heeft Doede zelf bijvoorbeeld eerder al overleg gehad met een internist-ouderengeneeskunde. Lelijke wond Tijdens het visite lopen worden we gebeld. Een bezoeker is onwel geworden in het restaurant. Wij gaan naar beneden. De AED had ik eerder al zien hangen. Gelukkig valt het mee. De fysiotherapeut is uitgegleden op de pas gedweilde vloer in het restaurant, met een koffiebeker in de hand. Ze heeft een lelijke wond in haar hand. We verbinden haar hand . Daarna kan ze naar haar eigen huisarts om de wond te laten hechten. Hoe is de huidige opleiding? Na de visite wissel ik met Doede van gedachten over verschillende patiënten. We hebben het ook over de huidige opleiding. Eerder ben ik al naar de informatie-bijeenkomst in Groningen geweest. Aan het eind van de middag zit ik weer op fiets, terug naar huis. In de stralende zon, in gedachten verzonken: ik ga solliciteren voor de opleiding!'meer...

Praten over de dood: kwestie van lef en luisteren

'Om te praten over de dood heb je vooral lef nodig en het vermogen om te luisteren.' Dat zegt specialist ouderengeneeskunde  Margot Verkuylen in een interview dat ze gaf in voorbereiding op het congres Topsprekers in de ouderenzorg op dinsdag 15 mei in De Reehorst in Ede. Margot heeft zich als SO gespecialiseerd in palliatieve zorg en weet hoe belangrijk het is om tijdig het gesprek aan te gaan met patiënten over wat zij belangrijk vinden in de laatste fase van het leven. Ze verzorgt regelmatig lezingen en workshops over dit onderwerp, ook voor verpleegkundigen en verzorgenden. Dat doet ze met reden: 'Als SO werk je intensief samen met verpleegkundigen en verzorgenden. Tijdens de opleiding tot SO krijgt deze interdisciplinaire samenwerking veel aandacht. Praten over de dood hoort bij de eigenschappen die alle professionals die zorg dragen voor kwetsbare ouderen moeten ontwikkelen.'meer...

De opleiding (III): leren van en in de praktijk

Van 13 september tot 12 november 2018 kun je weer solliciteren voor een opleidingsplaats als aios ouderengeneeskunde. De opleiding gaat van start op 1 maart 2019. Ben jij hier een geschikte kandidaat voor? Een kort inkijkje in het vak helpt je om deze vraag te beantwoorden. Deel III van een drieluik over de opleiding: leren van en in de praktijk. Als specialist ouderengeneeskunde lever je zorg op maat. Tijdens de opleiding word je hierop voorbereid via een leeromgeving op maat. Je besteedt ongeveer 80 procent van je opleidingstijd aan werken in praktijk. De praktijk van alledag bepaalt voor een groot deel de inhoud van het onderwijs. Het cursorisch deel sluit hier zoveel als mogelijk is op aan. Variatie in werkvormen Een leeromgeving op maat is gevarieerd, maar ook evenwichtig. Met veel variatie in werkvormen. Je voert leergesprekken en gaat zelf aan de studie. Maar je gaat ook oefenen met je vaardigheden in een proefomgeving. De opleiding maakt uiteraard gebruik van moderne e-learning technieken en gebruik van social media voor het delen van kennis. Er is ook veel ruimte voor intervisie en supervisie. Je leert niet alleen van specialisten die in de praktijk werkzaam zijn, maar ook van de andere artsen die samen met jou in opleiding zijn tot specialist ouderengeneeskunde. Dynamisch proces De praktijkopleiding bestaat uit drie opleidingsperiodes en drie stages, verdeeld over drie jaar. In die periode leer je te werken in drie verschillende rollen: als hoofdbehandelaar, medebehandelaar en consulent. Tijdens de opleiding volg je een logisch pad dat loopt van eenvoudig naar complex. Je begint met eenvoudige, veelvoorkomende problemen. Daarna krijg je te maken met steeds complexere problematiek. Omdat de praktijk leidend is, verloopt dat proces natuurlijk nooit helemaal lineair. De praktijk is dat namelijk ook niet. Leren in de praktijk is een dynamisch proces, waarbij je aan de slag gaat met alles wat je tegenkomt. Leren in de praktijk betekent dan ook vooral leren van de praktijk. Uitdaging Denk jij dat je geschikt bent en durf je de uitdaging aan? Solliciteer dan hier voor een opleidingsplaats! Meer weten over de opleiding? - Ga naar de FAQ’s over Opleiding en Ontwikkeling - Bekijk het landelijk opleidingsplan. - De opleiding (I): ben jij een geschikte kandidaat? - De opleiding (II): specialistische kennis, specifieke competentiesmeer...

De opleiding (II): specialistische kennis, specifieke competenties

Het klinkt als een tegenstelling, maar dat is het niet. Specialisten ouderengeneeskunde zijn echte generalisten. Je behandelt veel aandoeningen zelf en speelt een centrale rol in het leven van je patiënten. De opleiding tot specialist ouderengeneeskunde bereidt je voor op deze belangrijke rol. Ouderengeneeskunde verschilt op het eerste gezicht niet veel van andere medische specialismen. Samen met andere specialisten en de omgeving van de patiënt kijk je wat het beste is voor je patiënt. Je doet het nooit helemaal alleen. Tegelijkertijd is de realiteit dat je als specialist ouderengeneeskunde, ook om praktische redenen, relatief vaak ziektebeelden zelf zult behandelen. Ziektebeelden zoals huidziekten, epilepsie, hypothyreoïdie, wonden, depressie, hartfalen en ontregelde diabetes. Dat vereist creativiteit en durf. Je moet zelfstandig beslissingen nemen, want je kunt niet altijd kant-en-klare protocollen volgen. Specialistische kennis De aanpak van een specialist ouderengeneeskunde lijkt waarschijnlijk nog wel het meest op die van een huisarts. Je bent allebei generalist, behandelt veel zelf. Belangrijk verschil is dat de specialist ouderengeneeskunde zich specifiek richt op ziekten en aandoeningen bij kwetsbare ouderen en chronisch zieken. Daarom doe je tijdens de opleiding ook veel specialistische kennis op. Kennis over multimorbiditeit, het diagnosticeren van dementie, polyfarmacie, het beloop van vergevorderde aandoeningen en palliatieve zorg. Specifieke competenties De opleiding tot specialist ouderengeneeskunde legt sterk de focus op de centrale rol die je in het leven van je patiënt vervult. De behandeling is er primair op gericht om de levenskwaliteit van de patiënt te verbeteren. Daarom is er in de opleiding ook veel aandacht voor competenties zoals communicatie, samenwerking en maatschappelijk handelen. Geen patiënt is hetzelfde. Dat betekent ook dat jouw aanpak per patiënt verschilt: zorg op maat. Uitdaging Van 13 september tot 12 november 2018 kun je weer solliciteren voor een opleidingsplaats als aios ouderengeneeskunde. De opleiding gaat van start op 1 maart 2019. Denk jij dat je geschikt bent en durf je de uitdaging aan? Solliciteer dan hier voor een opleidingsplaats! Meer weten over de opleiding? - Ga naar de FAQ’s over Opleiding en Ontwikkeling - Bekijk het landelijk opleidingsplan - De opleiding: ben jij een geschikte kandidaat?meer...

De opleiding (I): ben jij een geschikte kandidaat?

Van 13 september tot 12 november 2018 kun je weer solliciteren voor een opleidingsplaats als aios ouderengeneeskunde. De opleiding gaat van start op 1 maart 2019. Ben jij hier een geschikte kandidaat voor? Een kort inkijkje in het vak helpt je om deze vraag te beantwoorden. Als specialist ouderengeneeskunde ben je eerst en vooral arts. Je past medische diagnostiek toe. Maar dat is niet alles. Je kijkt ook naar de sociale en persoonlijkheidskenmerken van de patiënt. Je maakt een inschatting van de ontwikkeling van de zorgvraag. En je staat in nauw contact met de omgeving van de patiënt en andere zorgverleners. Kwaliteit van leven Bij oudere patiënten is het zorgsysteem van mantelzorgers, familie en andere hulpverleners nog belangrijker dan bij andere patiënten. De patiënten zijn vaak minder zelfredzaam. Ze hebben te kampen met multiproblematiek en zijn sterk afhankelijk van hun omgeving. Als specialist verleen je nadrukkelijk medische zorg die de kwaliteit van leven van de patiënten verbetert. Dat geldt natuurlijk voor alle medische beroepen, maar bij ouderen dreigt isolatie en eenzaamheid. Maatschappelijk betrokken Niet alleen de aanpak van ziekteverschijnselen van de patiënt is belangrijk binnen de ouderengeneeskunde. Het gaat om het verbeteren van de levenskwaliteit. Dit maakt dat je nog meer dan gebruikelijk rekening houdt met de wensen van de patiënt. Vooral dit laatste maakt ouderengeneeskunde zo bijzonder: je speelt een heel belangrijke, integrale rol in het leven van je patiënt. Als aios ouderengeneeskunde ben je een stevige basisarts met een wetenschappelijke houding. Maar je bent vooral ook maatschappelijk betrokken. Je gelooft dat je positief kunt bijdragen aan de zelfstandigheid en levenskwaliteit van je patiënten. Je bent doortastend en kunt je goed inleven in de belevingswereld van die patiënten. De wil om het verschil te maken in het leven van je patiënt maakt je tot een goede ouderenspecialist. Uitdaging Denk jij dat je geschikt bent en durf je de uitdaging aan? Solliciteer dan hier voor een opleidingsplaats! Meer weten over de opleiding? - Ga naar de FAQ’s over Opleiding en Ontwikkeling - Bekijk het landelijk opleidingsplanmeer...

Gemotiveerde aios gezocht!

Woensdag 6 december 2017 was het tijd voor de voortgangstoets voor alle geneeskundestudenten in Maastricht. Eerstejaars aios Ouderengeneeskunde Jules Houwers, Ivan Lacle en Aukje Pijper stonden na de toets klaar om hen te motiveren voor een carrière in de ouderengeneeskunde! Gewapend met flyers en ander informatiemateriaal ontvingen de aios geïnteresseerde geneeskundestudenten. Ondanks dat iedereen vermoeid was na de voortgangstoets was er toch veel animo. ‘Het is mooi om te zien dat ons vak steeds meer begint te leven onder  toekomstige artsen! Het vak van een specialist ouderengeneeskunde verschilt wezenlijk van dat van een geriater, maar dat verschil is bij geneeskundestudenten vaak nog niet duidelijk. We hopen dat we dat nu hebben kunnen benadrukken’, vertellen de aios.meer...

Sterk voor kwetsbare ouderen

Ouderengeneeskunde is regelmatig onderwerp van gesprek. Zo heeft de regering 2 miljard extra beschikbaar gesteld voor de verpleeghuiszorg. Maar dat geld moet wel goed worden besteed, vinden Hugo Borst en Carin Gaemers. Samen met het Nationaal Ouderenfonds schreven zij daarom een witboek over de ouderenzorg. Vol inspirerende, positieve verhalen. Het witboek werd eind november uitgereikt aan minister Hugo de Jonge van VWS. Het boek is een verzameling positieve verhalen uit de ouderenzorg, opgetekend door verzorgenden, mantelzorgers, ouderen zelf en hun familieleden. Het dient als inspiratie en als leidraad voor de invulling van de ouderenzorg. Hoe kan die 2 miljard euro zo goed mogelijk worden besteed, en hoe zorgen we ervoor dat dit budget terechtkomt bij de ouderen die het zo hard nodig hebben? 150 verhalen uit de ouderenzorg Om antwoord te geven op deze vragen opende het Nationaal Ouderenfonds begin 2017 een meldpunt. Hier werden ruim 150 verhalen ingediend die nu samen het witboek vormen. ‘Het zijn stuk voor stuk prachtige getuigenissen. Vol positiviteit, betrokkenheid bij ouderen en goede ideeën voor de ouderenzorg’, vertelt Corina Gielbert, directeur van het Ouderenfonds. ‘Wij hopen dat de minister na het lezen van de verhalen inspiratie heeft om snel aan de slag te gaan. Laten we de handen in één slaan voor een nóg betere ouderenzorg.’ Manifest Het witboek is het resultaat van het manifest Scherp op Ouderenzorg, waarmee Hugo Borst en Carin Gaemers zich sterk maken voor goede zorg voor kwetsbare ouderen in verpleeghuizen. Minister De Jonge ontving het boek uit handen van één van de verhalenvertellers: Wim Bernsen (98). Hij woont naar volle tevredenheid in het verpleeghuis.  meer...

IDFA: ouderdom en geneeskunde in de Amsterdamse bioscopen

Vanaf 15 november is het weer tijd voor IDFA: het International Documentary Filmfestival in Amsterdam. Afgelopen weekend werd het programma bekendgemaakt. AIOS Doede Veltman dook in het programma en pikte er een aantal interessante documentaires uit over ouderdom of geneeskunde. The Last Chair Een 360°-documentaire over twee mannen: Egbert en Fred. Beide zitten hun laatste dagen uit, Fred is terminaal ziek. Met deze VR-documentaire krijgen toeschouwers de rust om weg te stappen van de alledaagse drukte, rond te kijken in zijn woonkamertje of tuin en zo het leven eens van een andere kant te bekijken. Garden of Life Ooit reisde de nu 82-jarige Leo graag samen met zijn echtgenote Riet naar onbekende oorden. Maar sinds de eerste tekenen van Alzheimer zich manifesteerden, verkiest de schoonvader van filmmaker Marco Niemeijer zijn achtertuin boven iedere andere plek. Daar, tussen zijn geliefde bomen en planten, probeert Leo grip the houden op zijn steeds verwarrender wordende bestaan. La flor de la vida Een film over liefde, verteld door mensen die het kunnen weten: 80-plussers. Kijken ze terug op een roerig leven vol minnaars of hebben ze een stabiel huwelijk dat al meer dan een halve eeuw standhoudt? Wat begint als een verzameling interviews voor de camera, zoomt al snel in op de turbulente liefdesgeschiedenis van de 83-jarige Aldo en zijn vrouw Gabriella. Dankzij Aldo's narcistische karakter zijn van alle belangrijke momenten in hun lange leven samen homevideo's gemaakt. Niet alleen de kijker duikt door de verhalen, foto's en video's in een wereld vol nostalgie, ook Aldo kijkt via de filmpjes terug op zijn leven. The Dread De inwoners van het Argentijnse dorpje El Dorado houden niet van dokters. Zolang er geen chirurg aan te pas hoeft te komen, kunnen ze elkaar zelf wel genezen. Elk van hen heeft zo zijn eigen specialiteit en methode. Een lichtvoetige en droogkomische film, waarin de dorpsbewoners in de camera kijkend hun verhaal doen. Distant Constellation Met haar geduldige camera portretteert Shevaun Mizrahi niet alleen de bewoners van een verzorgingshuis in Istanboel, maar ook de tijd zelf, die binnen de muren van dit gebouw tot stilstand lijkt gekomen. De cyclus van leven en dood heeft een onvermijdelijke tragiek, maar Mizrahi vindt in de voltooid verleden tijd van het rusthuis ook schoonheid en poëzie. Meer informatie over de films en het programma op www.idfa.nlmeer...

‘Ons werk is ultiem medisch, maar met de menselijke maat voorop’

De Volkskrant voegde op 31 oktober een commerciële bijlage toe aan de krant: Regie in de zorg. De special gaat over palliatieve (terminale) zorg en de rol van de medewerker rond die zorg. ‘De oudere patiënt heeft vaak complexere problemen, tegelijkertijd willen we zoveel mogelijk mensgerichte zorg bieden. Een interessant thema’, reageert Aios ouderengeneeskunde Doede Veltman. In verschillende interviews van de special komt terug dat de gemiddelde leeftijd steeds hoger ligt. Daardoor komt de nadruk te liggen op levensgeluk, en steeds minder op het medische model. Jaap Peters, een van de auteurs, schrijft in zijn column: ‘Juist in deze laatste levensfase is liefdevolle zorg belangrijker dan ooit en dat verhoudt zich niet altijd met een efficiënte bedrijfsvoering.’ Continu afstemmen Doede is het met hem eens: ‘Kwaliteit van leven is een belangrijk begrip in de ouderenzorg en dus ook in het werk van een specialist ouderengeneeskunde. Veel behandelingen zijn palliatief van aard: ze zijn erop gericht om mensen een zo goed mogelijke tijd te geven, en niet zozeer om een kwaal helemaal te genezen. Het continu afstemmen van ons beleid op de individuele patiënt vraagt van de artsen veel empathie, een beetje pragmatiek en sterke communicatieve vaardigheden.’ ‘Flink dokteren’ Daarbij moeten we niet uit het oog verliezen dat juist deze oudere patiënten vaak ernstige en gecompliceerde medische problemen hebben. Doede: ‘Er moet dus ook simpelweg flink gedokterd worden. Dat is misschien ook wat ons specialisme juist zo mooi maakt: ons werk is ultiem medisch, maar dan wel met de menselijke maat voorop.’ Wanneer de special na te bestellen is, kan dat via deze website. Bestellen kost eenmalig 3 euro.meer...